Τον Ταρκόφσκι που χρειαζόμαστε τόσο πολύ

Σκηνή από την ταινία «Νοσταλγία» του Αντρέι Αρσενίεβιτς Ταρκόφσκι.

ΠΑΝΘΕΛΗΣ ΜΠΟΥΚΑΛΑΣ
Ο Χριστός στο χιόνι – Επτά νύχτες στον κόσμο του Αντρέι Ταρκόφσκι
εκδ. Άγρα, σελίδα 66

Η μέρα ήταν ό,τι χρειαζόμουν για να διαβάσω τον Χριστό στα χιόνια, το βιβλίο του Παντελή Μπουκάλα για τον Ταρκόφσκι. Ελαφρά σύννεφα, ελαφρύ αεράκι. Καθόμουν σε ένα παγκάκι στο λιμάνι της φθινοπωρινής Τήνου. Κάτω από μια μουριά. Από το μεσημέρι μέχρι το απόγευμα. Τρία λίτρα πικρή κολοκύθα. Μοτέρ. Δύο αυτοκίνητα. Αγόρια και κορίτσια που φοιτούσαν στο γυμνάσιο. Οτιδήποτε χρειαστείς. Μια σκοτεινή, ασπρόμαυρη, σχεδόν γαλήνια εικόνα που θα λάτρευε ο Ταρκόφσκι. Με πήρε αμέσως η προσέγγιση του θέματος που είδα ότι επιχειρούσε ο συγγραφέας. Μου έκανε εντύπωση η καθαρότητα του λόγου, η καθαρότητα των νοημάτων, η μουσική των φράσεων, η κίνηση των λέξεων, ο ρυθμός της αφήγησης. Αυτό πρέπει να είναι ένα βιβλίο. Σε αρπάζω με το πρώτο. Από την πρώτη παράγραφο. Σαν να είσαι στον κινηματογράφο και να βλέπεις ένα έργο και να του λες να μην τελειώσει. Γιατί όταν τελειώσει, θα είσαι ακόμα χορτάτος και ανικανοποίητος.

Ο κόσμος του Ταρκόφσκι είναι ο δικός μας κόσμος. Ο κόσμος κάθε άντρα που θέλει να γίνει κατανοητός ως άντρας.

Το διάβασα σε λιγότερο από μία ώρα σημειώσεων χωρίς σήμανση σελίδων. Σηκώθηκα από τον πάγκο μαγεμένος. Μου φάνηκε ότι τα περιστέρια ροκάνιζαν λέξεις που έπεσαν έξω από το βιβλίο. Μαγεμένος, σαν να άκουγα τη φωνή του Ταρκόφσκι. Ο κόσμος του Ταρκόφσκι. Ο κόσμος μας. Ο κόσμος κάθε άντρα που θέλει να γίνει κατανοητός ως άντρας. Που θέλει να κάνει στον εαυτό του (και τον πατέρα του ως παιδί) χίλιες ερωτήσεις. Και ας του εξηγήσει ο πατέρας. Να τον καθοδηγεί με σοφία. Επιτρέψτε μου να του δώσω μια συμβουλή. Πώς το είπε ο Roland Barthes; «Η αληθινή μας πατρίδα είναι τα παιδικά μας χρόνια». Εδώ ελέγχεται ο Γάλλος διανοούμενος γιατί είναι προφανές ότι αυτό που καθορίζει τελικά τον χαρακτήρα του Ταρκόφσκι είναι η σχέση με τον πατέρα του όταν ήταν παιδί, τα παιδικά του χρόνια.

Η μοίρα του Ταρκόφσκι. η μοίρα μας. Η μοίρα κάθε ανθρώπου που δεν επαναπαύεται στον εαυτό του, σε ψευδαισθήσεις και φαινόμενα. Η βία που αντιμετώπισε ο Ταρκόφσκι. Είναι σαν να κοιτάς την ακτή ενός ρωσικού χειμερινού τοπίου που ζεσταίνεται από την κάμερα του Ταρκόφσκι. Λες και η σιωπή του χιονιού παίρνει σάρκα και οστά μέσα από τη θυσία των ονείρων. Λες και η βιασύνη των γεγονότων είναι σε δεκάδες ωμή κινηματογραφική γλώσσα. Δεκάδες που σε κάνουν να ανησυχείς.

Ο Ταρκόφσκι χρειαζόμαστε-1

Αυτό το βιβλίο Μπουκάλα για τον Ταρκόφσκι είναι ο Ταρκόφσκι. Είναι ο ονειροπόλος Αντρέι Αρσενίεβιτς Ταρκόφσκι (1932-1986). Εκεί που ρέει. Το οποίο συντρίβεται. Κυλιόμενος στο χιόνι των ταινιών του, τα έργα του, οι συζητήσεις με τον πατέρα του, οι Σοβιετικοί γραφειοκράτες που εισέβαλαν στη ζωή του, οι δαίμονές του που τον βασάνιζαν, οι ερωτήσεις του που τον κρατούν ξύπνιο, τα ποιήματά του, οι μεταφράσεις του. Γιατί ο Ταρκόφσκι είναι πάνω από όλα ποιητής. Σπουδαίος σκηνοθέτης. Κορυφαίος στοχαστής. Ένας μεγάλος στοχαστής. Σε αυτό το βιβλίο, ο Ταρκόφσκι σηκώνεται από τον τάφο του (που είναι το εργαστήριό του) και περπατά προς το μέρος μας. Ξυπνά από ένα όνειρο και βρίσκεται σε έναν εφιάλτη. Περπατά με δάκρυα, παρακαλώντας μας να βγούμε έξω. Η διέξοδος της ανθρωπότητας από το χάος. Έξοδος στον θεό. Προς την αυτογνωσία. Αποδράστε από ένα ταραγμένο σύμπαν που πυρπολήθηκε από μικρόκοσμους, αυτοκαλεσμένους ή επιλεγμένους κυβερνήτες.

Σήμερα έχουμε μεγάλη ανάγκη να ακούσουμε την ομιλία, να δούμε τις ταινίες, να διαβάσουμε το έργο του Ταρκόφσκι, ενός Ρώσου καλλιτέχνη που ανήκει σε όλο τον κόσμο. Ειδικά σήμερα, που οι δημοκρατίες διέρχονται μια μεγάλη κρίση γιατί οι οικονομικές ελίτ έχουν το πάνω χέρι και διοικούν τις πολιτικές ελίτ. Ως αποτέλεσμα, βλέπουμε μια απίστευτη διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, με τα δύο τρίτα του παγκόσμιου πληθυσμού να «μένουν πίσω».

Τώρα στα γεγονότα. Το βιβλίο είναι δομημένο με τέτοιο τρόπο ώστε σε επτά κεφάλαια-βράδια (Δώδεκα Χρόνια, Θεογραφία, Solaris, Καθρέφτης, Η σύζυγος του Stalker, Αυτοπυροβολούμενος Προμηθέας, Παιδί), εισαγωγή (Εισαγωγές), έξοδος (Έξοδος/Πέτρινη εποχή), Σημειώσεις και την Επιμητία, για να συμπυκνώσουν με έντονα ποιητικό τρόπο την αναγνωστική βιογραφία του «έργου που οργανώθηκε από το ενδιαφέρον για τον άνθρωπο ως δυνατότητα: η δυνατότητα ηθικής, ποιότητας, προσφοράς, θυσίας, καλοσύνης», όπως σημειώνει στο οπισθόφυλλο ο Μπουκάλας, στον οποίο έδωσε εδώ με πολλή αγάπη ένα εξαιρετικό βιβλίο, μισό αποκύημα της φαντασίας του και μισό βασισμένο σε καθιερωμένα ιστορικά γεγονότα και γεγονότα. Ωστόσο, οι τελευταίες πέντε σελίδες του βιβλίου δηλ. Επιημιά, είναι όλα τα λεφτά.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *