Από το «2023» του Μπαράς Μάντσο μέχρι το 2023 του Ερντογάν

Ο τολμηρός τίτλος στο εξώφυλλο του άλμπουμ, κάτω από το ανατολίτικο όνομα του καλλιτέχνη με χοντρά «s» και «ts», γράφει όντως «2023», αλλά με μια γραμματοσειρά Funkadelic που μάλλον χαρίζει την εποχή της πρώτης κυκλοφορίας του: 1975.

Τότε ήταν στα μέσα του 1975 όταν – ενεργός στην ετικέτα από το 1960, πρώτα με την τουρκική Harmoniler και μετά τη βελγική Les Mistigris – Μπάρις Μάντσο κυκλοφόρησε το άλμπουμ “2023», ένα από τα πετράδια του λεγόμενου ανατολικού ή ανατολιακού ροκ (ή ψυχής της Ανατολίας), όπως άρχισε να λέγεται η τουρκο-ανατολίτικη εκδοχή των διαφόρων κλάδων του δυτικού ροκ ήχου των δεκαετιών του ’60 και του ’70.

Το “2023” του Baris Manço θα ζήσει στον χρόνο (ο ίδιος ο Manço πέθανε το 1999, σε ηλικία 56 ετών) ως σημείο αναφοράς για έναν ήχο που συγκροτήματα όπως ο Altın Gün κρατούν ακόμα ζωντανό, ως παράθυρο σε μια άλλη εποχή στην οποία είναι η “νέα” Τουρκία. εξακολουθεί να δημιουργείται κοιτάζοντας περισσότερο προς τη δύση και λιγότερο προς την ανατολή.

Ο ίδιος ο Mancho – γεννημένος στην Κωνσταντινούπολη – μεγάλωσε αντλώντας καλλιτεχνική έμπνευση από τη Δύση. Πήγε σε ένα γαλλόφωνο σχολείο (στο Galatasaray lisesi, όπου έπρεπε να περάσουν άλλα μεγάλα ονόματα αυτού που αργότερα θα ονομαζόταν Ανατολίας ροκ), αντέγραψε το στυλ του Chubby Checker (Let’s Twist Again) στην αρχή, μετακόμισε στο για λίγο στο Βέλγιο και προσπαθεί να κάνει καριέρα ως μουσικός στη Γαλλία… πριν καταλήξει πίσω στην γενέτειρά του Κωνσταντινούπολη.

Το “2023” του Manço είναι ένα concept άλμπουμ, ένας δίσκος συνθέσεων που περιστρέφονται γύρω από ένα κοινό (στην προκειμένη περίπτωση φουτουριστικό, ψυχεδελικό αλά τούρκικο) θέμα.

Ο Ισπανός Guerssen, ο οποίος το επανεξέδωσε το 2012, το αποκάλεσε «αριστούργημα» της δεκαετίας του 1970.

Μια ενδιαφέρουσα πληροφορία για αυτήν την εποχή είναι αυτό που σημειώνει, μεταξύ πολλών άλλων, ο Gökhan Aya στο ένθετο που συνοδεύει την επανέκδοση του Guerssen του «2023»: ότι πολλοί Τούρκοι νέοι έμαθαν αμερικανικό ροκ εν ρολ όχι μέσω του ραδιοφώνου (το οποίο τότε έπαιζε κυρίως ιταλικά και γαλλική ποπ), αλλά από αμερικανικές ταινίες της δεκαετίας του 1950, όπως «Rock Around the Clock», «High School Confidential» και «The Girl Can’s Help It». Αν δει κανείς ξανά το εξώφυλλο του «2023» υπό αυτό το πρίσμα, μπορεί να δει τη γραμματοσειρά σαν αφίσα ταινίας και τον ίδιο τον καλλιτέχνη ως κινηματογραφικό χαρακτήρα…

Σε ένα αφιέρωμα στην «Τουρκική ψυχεδέλεια» που δημοσίευσε πριν από ακριβώς έντεκα χρόνια (τεύχος Δεκεμβρίου 2011) στο βρετανικό Wire, ο Daniel Spicer σημειώνει ότι οι νεαροί Τούρκοι μουσικοί της δεκαετίας του 1960 επηρεάστηκαν στα πρώτα τους βήματα από βρετανικά συγκροτήματα ορχηστρών της εποχής, όπως όπως οι Σκιές και ο Ανεμοστρόβιλος. Ο Spicer επισημαίνει έναν διαγωνισμό τραγουδιού που ονομάζεται Altin Mikrofon που οργανώθηκε τη δεκαετία του 1970 από την εφημερίδα Hürriyet ως κεντρικό σημείο για την ανάπτυξη.

Ωστόσο, η δεκαετία του 1970 ήταν -επίσης- «δύσκολη» για την Τουρκία.

Ξεκίνησε με ένα πραξικόπημα (αυτό το 1971, που ανέτρεψε τον Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ) και τελείωσε με ένα άλλο, πολύ πιο αιματηρό πραξικόπημα (αυτό του 1980 υπό τον Εβρέν, το οποίο ανέτρεψε ξανά τον Ντεμιρέλ), αφήνοντας στο πέρασμά του πολλές μεγάλες κρίσεις: την τουρκική εισβολή στο Η Κύπρος το 1974, η τουρκική προκλητικότητα του 1976 με «Λαούς» στο Αιγαίο, τα σκαμπανεβάσματα στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις (βλ. εμπάργκο όπλων στην Τουρκία)… Και όλα αυτά τότε, σε βαθύ διεθνές περιβάλλον ο Ψυχρός Πόλεμος, με φόντο στρατιωτικές συγκρούσεις (Yom Kippur), επαναστάσεις (στο Ιράν το 1979), πραξικοπήματα (στη Συρία από τον πατέρα Άσαντ), σκάνδαλα (Watergate), ενεργειακές και πετρελαϊκές κρίσεις (1973, 1979 .), συστάσεις του νέα κόμματα (το ΠΚΚ ιδρύθηκε το 1978) και οικονομικές δυσρυθμίες (στασιμοπληθωρισμός).

Για την Τουρκία ειδικότερα, η δεκαετία του 1970 ήταν μια περίοδος ακραίας πολιτικής βίας, συγκρούσεων τύπου εμφυλίου πολέμου, τρομοκρατικών επιθέσεων και διώξεων. Η σφαγή εργαζομένων το 1977 στην πλατεία Ταξίμ της Κωνσταντινούπολης και το αντιαλεβίτικο πρόγραμμα του 1978 στην Καχραμανμάρα ξεχωρίζουν ως μερικές από τις μαύρες σελίδες εκείνης της εποχής.

Ωστόσο, ο Baris Mancho (του οποίου το μικρό όνομα σημαίνει «ειρήνη» στα τούρκικα) φαίνεται να ζει καλλιτεχνικά και μας μεταφέρει σε έναν άλλο κόσμο στο «2023» του 1975.

Πολιτικά, πρέπει να σημειωθεί ότι κινήθηκε πολύ πιο δεξιά από άλλους μουσικούς του ροκ ιδιώματος της Ανατολίας. Η χούντα του 1980 δεν τον άγγιξε, γράφει ο Daniel Spicer στο Wire, προφανώς επειδή δεν τον έβλεπε τόσο «επικίνδυνο» όσο άλλοι. Ο ίδιος ο Manso θα προσπαθούσε, χωρίς επιτυχία, τη δεκαετία του 1990 να μπει στην πολιτική στην Κωνσταντινούπολη με το δεξιό Κόμμα της Δεξιάς (DYP) των Ντεμιρέλ και Τσιλέρ.

Δεκαετίες αργότερα, στο κατώφλι του ημερολογιακού έτους 2023 (ένα έτος δίδυμων – προεδρικών και κοινοβουλευτικών – εκλογών στην Τουρκία, με το ισλαμικό εθνικιστικό δίδυμο Ερντογάν και Μπαχτσελί να κατευθύνεται προς την κάλπη, αξιοποιώντας τις εντάσεις εντός και εκτός συνόρων), το ρεκόρ από εκείνη τη δεκαετία της δεκαετίας του 1970 εξακολουθεί να μας μεταφέρει σε έναν άλλο κόσμο.

Περνώντας στον πραγματικό κόσμο, ωστόσο, λίγο πριν την έλευση του ημερολογιακού έτους 2023, συνειδητοποιεί κανείς ότι όχι μόνο τα μουσικά πετράδια έχουν επιβιώσει στο πέρασμα του χρόνου, αλλά και πολλά από τα τραύματα της δεκαετίας του 1970, πληγές που δυστυχώς γίνονται επίκαιρες και απειλώντας ξανά υπό το πρίσμα νέων κρίσεων.

Νέα σήμερα

Ακολουθήστε το kathimerini.gr στις Ειδήσεις Google και μάθετε πρώτοι όλα τα νέα

Δείτε όλα τα τελευταία νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο στο kathimerini.gr

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *